Aflevering uitgezonden op 2026-05-30 · 107 min · YouTube

Het Vaticaan over AI, de vele ontslagen in de techsector, en China's vlucht langs de maan in 2027

Moonshots #259 — 2026-05-30 — 108 min

Waar gaat het over

In deze aflevering bespreken Peter Diamandis, Dave London, Alex en Salim Ismail de invloed van kunstmatige intelligentie (AI - slimme computersystemen die zelf kunnen leren en taken uitvoeren) op de samenleving, de economie en de ruimtevaart. Ze gaan dieper in op de ethische vragen van het Vaticaan, de oorzaken van de ontslagen in de techsector en de opkomst van ondernemers die alleen werken (solopreneurs), en de toekomst van ruimteverkenning met het bedrijf SpaceX.

Het nieuws van deze week

• Vaticaan publiceert pauselijke rondzendbrief over AI (03:06) — Paus Leo XIV heeft een rondzendbrief (encycliek - een belangrijke brief van de paus aan alle katholieken) van 42.000 woorden uitgebracht, met de titel Magnifica Humanitas, waarin hij waarschuwt voor de gevaren van AI (kunstmatige intelligentie). Hij roept overheden op om AI te reguleren, pleit voor bescherming van werknemers en wil autonome wapens (wapens die zelfstandig beslissingen nemen en kunnen aanvallen) verbieden. Deze publicatie volgt op inspanningen van grote technologiebedrijven zoals Google en OpenAI om het Vaticaan te beïnvloeden.
• "Babel-syndroom" en menselijke waardigheid (03:36) — De Paus introduceert de term "Babel-syndroom", waarbij hij de Toren van Babel vergelijkt met de huidige nadruk op gegevens en winst. Salim Ismail benadrukt dat de kerk het debat verlegt van AI-veiligheid naar menselijke waardigheid en zingeving, en ziet dit als een erkenning dat AI een grote verandering teweegbrengt voor de mensheid (antropologische verschuiving).
• Vaticaan tegen AI-persoonlijkheid (07:11) — Alex merkt op dat het Vaticaan in de rondzendbrief een duidelijke positie inneemt tegen het toekennen van persoonlijkheid aan AI, in tegenstelling tot de aanpak van sommige AI-ontwikkelaars die hun modellen (de computerprogramma's) "innerlijk leven" of "bewustzijn" willen geven. Dit zorgt voor een interessante tweedeling (dichotomie - een tweedeling tussen twee tegenovergestelde zaken) in de discussie.
• AI-arbeiders en "nieuwe vorm van slavernij" (08:48) — Paus Leo XIV veroordeelt de arbeidsomstandigheden van werknemers in de AI-toeleveringsketen (het geheel van bedrijven en processen die nodig zijn om AI-producten te maken) als een "nieuwe vorm van slavernij", een term die in de Amerikaanse politiek zelden wordt gebruikt. Dave London en Salim Ismail prijzen de moed van de Paus om dit risico te benoemen, namelijk dat AI door een kleine groep wordt gebruikt om de mensheid te controleren.
• Oproep tot vertraging van technologische ontwikkeling (11:31) — De rondzendbrief roept op om de snelheid van technologische ontwikkeling te vertragen. De presentatoren twijfelen aan de haalbaarheid hiervan, gezien de snelle vooruitgang van AI. Ze stellen dat maatschappelijke instellingen zich eerder moeten aanpassen aan de snelle (exponentiële - steeds sneller toenemende) groei van technologie dan te proberen deze te vertragen.
• Witte Huis trekt AI-regulering in na lobbywerk (21:35) — Een voorstel voor een wet (concept-wetgevingsbesluit) van het Witte Huis om AI te reguleren, inclusief een verplichte beoordelingsperiode van 90 dagen voor nieuwe modellen, werd op het laatste moment ingetrokken na sterke druk (lobby) door techleiders zoals Elon Musk en Mark Zuckerberg. Zij noemden het "doomer-regulering" (regelgeving die pessimistisch is en de vooruitgang remt) die de Amerikaanse concurrentiepositie zou schaden.
• Nieuwe DeepSWEE vergelijkingstest voor AI-codering (27:47) — Een nieuwe vergelijkingstest (benchmark - een standaardtest waarmee prestaties van bijvoorbeeld computerprogramma's worden vergeleken), DeepSWEE (Deep Software Engineering), toont aan dat GPT 5.5 70% van complexe softwaretaken zelfstandig kan oplossen, tegenover 54% voor Claude Opus 4.7. Dit wijst op een aanzienlijke voorsprong van OpenAI in het ontwikkelen van coderingsagenten (AI-programma's die zelf code kunnen schrijven).
• Explosieve groei in AI-inkomsten en Jevons paradox (37:56) — OpenAI rapporteerde 5,7 miljard dollar in één kwartaal en ChatGPT heeft 905 miljoen wekelijkse actieve gebruikers. De prijs van AI-tokens (digitale eenheden die vaak geassocieerd worden met AI-projecten) is met 75% gedaald, terwijl de vraag enorm is toegenomen. Dit illustreert Jevons paradox: als iets efficiënter wordt, leidt dat vaak tot meer verbruik.
• Diepe technologische verandering: van generalist naar hulpmiddel-gebruikende AI-systemen (44:19) — Alex ziet een verschuiving van algemene AI-redeneermodellen naar gespecialiseerde AI-systemen (agents) die hulpmiddelen gebruiken en code genereren. OpenAI's Codex zou de nieuwe standaard kunnen worden. Dit is een technische revolutie die parallel loopt met de zakelijke ontwikkelingen.
• AI-voorspellingssystemen bereiken menselijke gelijkheid (51:34) — DeepMind heeft een AI-systeem genaamd GreenTree ontwikkeld dat even goed is in het voorspellen van de toekomst als de beste menselijke "super-voorspellers". Dit heeft enorme gevolgen voor financiële markten, overheden en de verzekeringssector.
• Massale tech-ontslagen en verschuiving in werkgelegenheid (58:50) — Meer dan 134.000 tech-werknemers zijn dit jaar ontslagen. Hoewel veel topbestuurders (CEO's) AI de schuld geven, suggereren de presentatoren dat het vaker gaat om een stop op nieuwe aanwervingen en een verschuiving in de soorten vaardigheden die nodig zijn, met name in computerwetenschappen (de studie van computers en computerprogramma's) versus engineering (techniek en ontwerp).
• Explosie van ondernemers die alleen werken en nieuwe bedrijven (66:10) — Gegevens van Andreessen Horowitz tonen een verdubbeling van AI-ondernemers die alleen werken (solopreneurs) in het laatste kwartaal. De presentatoren beweren dat dit duidt op een "creatieve ontwrichting", waarbij individuen en kleine teams dankzij AI-hulpmiddelen in staat zijn om met minimale middelen bedrijven te starten.
• Kritiek op het onderwijssysteem (75:10) — Salim Ismail stelt dat het onderwijssysteem hopeloos verouderd is, omdat het studenten voorbereidt op banen die over vijf jaar misschien niet meer bestaan. Hij pleit voor een overstap van een "aanbodgestuurd" (waarbij het aanbod van opleidingen bepaalt wat studenten leren) naar een "vraaggestuurd" model (waarbij de behoeften van de arbeidsmarkt bepalen wat studenten leren), waarbij studenten leren problemen op te lossen in plaats van specifieke vaardigheden aan te leren.
• SpaceX's Starship V3: recordlancering en snelle verbeteringen (78:51) — SpaceX heeft Starship V3 succesvol gelanceerd, de grootste en krachtigste raket ooit, met bijna een verdubbeling van de laadcapaciteit (hoeveel gewicht de raket kan dragen) van de Space Shuttle. De raket werd ontworpen en gebouwd door mensen, niet door AI. De snelle reeks van verbeteringen (iteratiecyclus - het proces van herhalen en verbeteren), vergelijkbaar met softwareontwikkeling, is cruciaal voor de vooruitgang van SpaceX.
• Mogelijke fusie tussen Tesla en SpaceX (84:31) — Volgens de voorspellingsmarkt Kalash is er 50/50 kans op een fusie (samengaan) tussen Tesla en SpaceX binnen een jaar. De presentatoren schatten de kans hoger in, vooral gezien Elon Musks wens om meer controle te hebben en zijn focus op efficiëntie (doelgericht en zonder verspilling). Een gecombineerd bedrijf zou een entiteit (organisatie) van 4 biljoen dollar kunnen worden.
• Crypto-miljardair boekt privé Mars-vlucht (90:24) — Chun Wang, een Chinese crypto-miljardair (iemand die veel geld heeft verdiend met cryptomunten), heeft de eerste privé-missie naar een andere planeet (interplanetaire missie) naar Mars geboekt met SpaceX. Deze tweejarige reis voor privéburgers, die in het verleden ondenkbaar was, toont aan dat ruimtevaart steeds toegankelijker wordt (democratisering van de ruimtevaart).
• Starlink kondigt gigabit maanconnectiviteit aan (96:13) — Starlink plant gigabit-internetverbindingen (zeer snelle internetverbindingen, gigabit staat voor 1 miljard bits per seconde) voor de maan. Dit maakt deel uit van een grotere visie op een internet tussen planeten (interplanetair internet), met veel rekenkracht en verbindingen in een lage baan om de aarde, een baan om de maan, en mogelijk zelfs rond Mars.
• China plant bemande maan-vlucht in 2027 (98:48) — De NASA-directeur verwacht dat China in 2027 een bemande missie rond de maan zal uitvoeren, wat de VS ertoe aanzet om de competitie aan te gaan. De VS richt zich op de Zuidpool van de maan, waar waterijs en pieken met eeuwig zonlicht aanwezig zijn, cruciaal voor toekomstige kolonisatie (het vestigen van mensen op een andere planeet of hemellichaam).

Drie kernideeën

1. De AI-evolutie dwingt een herdefiniëring van menselijkheid en werk af

De snelle vooruitgang van AI (kunstmatige intelligentie), van de ethische vragen van het Vaticaan tot de praktische toepassingen in software-ontwikkeling, dwingt de maatschappij om kritisch na te denken over wat het betekent om mens te zijn. Naarmate machines beter worden in taken die voorheen als menselijk werden beschouwd, verschuift de basis van menselijke waarde van productiviteit naar diepere zingeving. Tegelijkertijd leiden AI-gestuurde automatisering en efficiëntie weliswaar tot ontslagen in traditionele sectoren, maar ook tot een enorme toename van nieuwe bedrijven en ondernemers die alleen werken (solopreneurs). Dit wijst op een fundamentele herindeling van de arbeidsmarkt, waarbij individuele daadkracht (agency - het vermogen om zelfstandig te handelen) en probleemoplossend vermogen steeds belangrijker worden.

2. Lineaire regulering is onhoudbaar voor snelgroeiende technologieën

Pogingen om AI te reguleren stuiten op de steeds sneller toenemende (exponentiële) snelheid van technologische vooruitgang. Het Witte Huis moest een AI-regulering intrekken na massale tegenstand uit de techsector, die betoogde dat een verplichte vertraging van 90 dagen de concurrentiepositie ten opzichte van China ernstig zou schaden. Dit onderstreept de noodzaak van 'adaptieve governance' (aanpasbare bestuursmethoden) – regelgeving die meebeweegt met de snelheid van softwareontwikkeling, in plaats van vast te zitten in trage, rechtlijnige (lineaire) processen. De vergelijking met de vroege dagen van gentechnologie, waar de sector zelf effectief regels opstelde, toont aan dat zelfregulering of dynamische kaders nodig zijn om innovatie niet te verstikken en tegelijkertijd veiligheid te waarborgen.

3. De toegankelijker maken van ruimtevaart en technologie stimuleert maatschappelijke vooruitgang

De kosten van AI-rekenkracht dalen drastisch, terwijl de vraag enorm toeneemt – een perfect voorbeeld van Jevons paradox. Dit verschijnsel, gekoppeld aan de snelle reeks van verbeteringen (iteratie) van ruimtevaarttechnologieën zoals SpaceX's Starship, maakt toegang tot voorheen onbetaalbare middelen toegankelijker (democratiseert). Private miljardairs nemen de initiële, dure risico's voor ruimtevaart, wat uiteindelijk de kosten voor iedereen doet dalen. De visie van interplanetair internet en maankolonisatie (het vestigen van mensen op de maan), met China als nieuwe speler, belooft niet alleen economische groei maar ook een verhoogd bewustzijn en capaciteit voor de gehele mensheid. Deze ontwikkeling toont aan dat het toegankelijker maken van geavanceerde technologieën een krachtige motor is voor collectieve vooruitgang.

Citaat van de week

"Dit is de eerste technologie die ons dwingt om de mensheid te definiëren. Vroeger vroegen we: wat kunnen machines doen? Maar nu moeten we vragen: waarvoor moeten mensen er zijn? Want als machines kunnen schrijven, redeneren, diagnoses stellen, optimaliseren en overtuigen, dan kan de menselijke waarde niet gebaseerd zijn op productiviteit. De zin van het leven kan niet zijn: ik produceer meer dan de machine."

— Salim Ismail, op 14:19

Wat betekent dit

Voor België en Vlaanderen betekenen deze ontwikkelingen dat er een dringende nood is aan aanpassing. De ethische discussies vanuit het Vaticaan, gekoppeld aan de AI Act (een Europese wet voor kunstmatige intelligentie) van de EU, zullen het kader voor AI-ontwikkeling in Europa sterk beïnvloeden. Dit kan kansen bieden voor de ontwikkeling van 'ethische AI' bij instellingen zoals imec en de KU Leuven, maar vereist ook dat we waakzaam zijn voor het verstikken van innovatie door te trage regelgeving. De toename van ondernemers die alleen werken (solopreneurs) en de verschuiving